Sertel Gazetecilik Vakfı, 4 Ocak 2003 Cumartesi günü, Bilgi Üniversitesi Kuştepe Kampüsünde, Nâzım Hikmet ve Serteller’i anma toplantısı düzenledi. Her yıl 4 Aralık 1945 Tan olaylarının yıldönümünde yapılan anma, geçtiğimiz yılın Nâzım Hikmet yılı olması dolayısıyla, Nâzım Hikmet ve Serteller’i birlikte anma etkinliği olarak 4 Ocak’ta gerçekleştirildi. Anma etkinliğinin yanısıra, Sertel Gazetecilik Vakfı ödül töreni de yapıldı.

Serteller Gazetecilik Vakfı, özellikle 2. Dünya Savaşı yıllarında çıkardıkları Tan gazetesiyle antiemperyalist bir çizgi izleyen, Atatürk’ün bağımsızlıkçı dış politikasından uzaklaşılmasını eleştiren M. Zekeriya ve Sabiha Sertel’in mücadelesini yaşatmak amacıyla 1996’dan beri etkinlik gösteriyor. Anma toplantısında Serteller ve Nâzım Hikmet’in dostlukları, ortak mücadeleleri ve 1945 Tan olayları anlatıldı.

‘40 Karanlığı’ ve Serteller

Sabiha ve Zekeriya Sertel, 1920’lerin ortalarından bu yana çeşitli ilerici yayın organlarında çalışmışlardı. 1918’de İstanbul’un işgali üzerine direnişe katılan Serteller, Büyük Mecmua’da halka cesaret veren, emperyalizme karşı direnişe çağıran yazılar yazdılar. Zekeriya Sertel, Kuvayı Milliye direnişiyle ilgisi dolayısıyla bu dönemde hapsedilmiştir.

Yıldız Sertel: Atatürk Devrimleri için savaştılar Sertel Gazetecilik Vakfı, Türkiye’nin önemli iki gazetecisi Sabiha ve Zekeriya Sertel’in anısına kuruldu. Hedefi, onların gazetecilik yaşamları boyunca savundukları ilkeleri savunmak, bir takım eylemlerle onları hatırlamak, yeni kuşaklara tanıtmak ve bu amaca doğru Sertel ödülleri vermek. Başlangıçta hedef olarak Serteller’in Türkiye’deki demokrasi ve düşünce özgürlüğü savaşlarını sürdürmeyi hedef edindik ve de en çok bu ilkeler üzerinde durduk ve hatta ödüllerimizi verirken de demokrasi ve özgürlük için savaşan gazeteci ve yazarlar aradık. Ancak olaylar gösterdi ki Serteller’i anarken sadece bu ilkelerle yetinmek olası değil. Onlar aynı zamanda, Atatürk devrimlerinin gerçekleşmesi için savaşmış, irtica tehlikesine işaret etmişlerdi ve hatta Sabiha Sertel, Tevfik Fikret’in kitaplarını yakmak isteyen Sebilür-Reşadçılara karşı yazdığı yazılar dolayısıyla mahkemeye bile düşmüştü. 2. Dünya Savaşı sırasında Serteller, Nazizme ve faşizme karşı savaşmışlardı. Bu yüzden de o zamanın Nazi yanlısı ırkçılarıyla çelişkiye girmişlerdi. Üzerinde durulması gereken nokta (bugünün olayları açısından) çıkardıkları Tan gazetesi savaş boyunca, Türkiye’nin Nazi Almanya yanında savaşa girmemesi için çok geniş bir kampanya açmıştı. Bugün de bölgemizde bir emperyalist saldırı tehlikesiyle karşı karşıya bulunduğumuz sırada Serteller’in Alman emperyalizmine karşı verdikleri savaşı hatırlamak önemlidir. Çünkü o zamanki Türk basınında emperyalizmin getireceği savaşa karşı çıkan gazeteler çok sınırlıydı. Bu nedenle Tan gazetesi hemen de bütün basını ve hatta bazı devlet adamlarını karşısına alıyordu. 4 Aralık 1945’te yer alan Tan olaylarının arkasında, bütün bu nedenler vardı. Onun için de, Serteller’in anısını sürdürmek dediğimiz vakit onların bağımsız, laik, demokratik, laik Türkiye için yapmış oldukları mücadeleyi hatırlamak gerekir ve bunun bedelini de oldukça ağır ödemişlerdir. Sertel Gazetecilik Vakfı da herhangi olası bir sakıncayı düşünmeden bu ilkeleri savunmayı sürdürecektir.

Ancak, Serteller’in esas mücadelesi, 1940’larda başlamıştır. 1938’de Atatürk’ün ölümüyle ülkeyi yönetmeye başlayan İnönü ve Yeni Tanzimatçı ekibi Atatürk’ün tam bağımsızlıkçı dış politikasını terk edecekti. Antiemperyalizm, devrimcilik bir kenara bırakılacaktı. Diğer taraftan gericiliğin, ırkçılığın yükselişe geçtiği bir dönem başlıyordu. 1939’da İngiltere ile ittifak antlaşması imzalayan Türkiye, kısa süre sonra başlayan 2. Dünya Savaşı boyunca İngiliz ve Alman emperyalizmleri arasında savrulacaktı. Emperyalizmin etki alanına giren Türkiye’de, ülke içindeki atmosfer de günden güne karanlıklaşıyordu. Gericilik ve ırkçılık her türlü faaliyetini rahatlıkla sürdürürken, solcu, ilerici aydınlar, antiemperyalistler, bağımsız dış politika yanlıları çok ciddi baskılarla karşılaşıyordu. Türkiye, Attilâ İlhan’ın ‘40 karanlığı’ olarak adlandırdığı dönemi yaşıyordu. Bu dönem 1950’ye gelindiğinde sağcı- Amerikancı Demokrat Parti diktatörlüğünü getirecekti.

Nâzım Hikmet ve Serteller, bu karanlığa karşı mücadele eden ilerici aydınların başında yer alıyorlardı. Ön planda yer almak, daha çok baskı görmeyi de beraberinde getirmiştir. Zekeriya ve Sabiha Sertel bu dönemde Tan gazetesini çıkarmışlardı. 2. Dünya Savaşı boyunca, Tan’daki yazılarıyla emperyalizme, Nazizme, faşizme karşı mücadele yürüttüler. Türkiye’yi emperyalist kamplar arasında savrulmaya iten CHP iktidarı da Serteller’in eleştirisine uğruyordu. Tan’ın ve Serteller’in tavrı hem Naziler’den destek alan ırkçı-Turancılar’ın, hem de CHP iktidarının tepkisini ve düşmanlığını üzerine çekmiştir.

Tan gazetesi yıkılıyor

Tan gazetesine karşı düşmanca planlar yapılmakta gecikilmedi. İstanbul CHP parti müfettişi Alaatin Tiridoğlu’nun, İstanbul CHP yurtlarında kalan öğrencilerle ilişkiye geçmesi planın ilk safhasını oluşturdu. Uzun zamandır gerici basın da Tan’a ve Serteller’e karşı bir karalama ve saldırı kampanyası sürdürüyordu. Hüseyin Cahit Yalçın’ın Tanin Gazetesi’nde yer alan ve ‘Kalkın Ey Ehli Vatan’ başlığını taşıyan, doğrudan Tan’ı ve Sertelleri hedef alan yazısı gereken kıvılcımı çakmıştır ve olayları tetiklemiştir.

4 Aralık 1945’te çoğunluğunu öğrencilerin oluşturduğu kalabalık, Tan gazetesini ve matbaasını yerle bir eder. Serteller mağdur durumdadır, ama olaydan sonra kovuşturmaya uğrayanlar onlar olmuşlardır. Serteller’e eski yazıları dolayısıyla da davalar açılır ve Serteller kısa bir süre sonra ülkeyi terketmek zorunda kalırlar.

Aynı dönemde Nâzım Hikmet de yaşadığı baskılar sonucu Türkiye’den ayrılmıştır. Serteller ve Nâzım’ın

Türkiye’deki birliktelikleri yutdışında da sürer. Nâzım sık sık Serteller’in konuğu olur, şiirlerinin bazılarını onların evinde yazar. Bu dostluk ve mücadele arkadaşlığı Nâzım’ın 1963’teki ölümüne kadar devam eder. Serteller, uzun süre yurtdışında yaşarlar. Sabiha Sertel 1968’de Bakü’de, Zekeriya Sertel ise 1980’de Paris’te ölür.

Serteller ve Mücadeleleri Anıldı

Sertel Gazetecilik Vakfı’nın etkinliğinde, başta Serteller ve Nâzım Hikmet olmak üzere Türkiye’nin ilerici aydınları ve bu dönem boyunca verdikleri mücadele anıldı. Serteller’in yaşamı ve Nâzım’la birliktelikleri bir slayt gösterisiyle anlatılırken, tiyatro sanatçısı Zafer Diper Nâzım’ın Kuvayı Milliye Destanı’ndan şiirler okudu. Melike Demirağ ise Nâzım’ın şiirlerinden bestelenmiş parçalar seslendirdi. Etkinlik sonunda Cumhuriyet Gazetesi yazarı İlhan Selçuk da Tan olayları ve Serteller’i anan bir konuşma yaptı. Serteller’in bağımsız, demokratik Türkiye için verdikleri mücadele vurgulandı.

Sertel Vakfı Ödülü Türkiye Gazeteciler Sendikası’na verildi

Bu yılki Sertel Gazetecilik Vakfı ödülü Türkiye Gazeteciler Sendikası’na verildi. TGS adına ödülü

sendika başkanı Şükran Soner aldı. Şükran Soner yaptığı konuşmada; “Serteller’in bu ödülü, onların onurlu gazetecilik adına verdikleri savaşımın bize aktarılmasıdır. Kimliğini kaybetmiş, beyni satın alınmış gazetecilerin Türkiye’yi getirdiği ve götüreceği yer ortadadır” dedi.

Vakıf başkanı Yıldız Sertel de Vakfın Atatürkçü, bağımsız, demokratik Türkiye için mücadele ettiğini vurguladı. Serteller ödüllerinin de buna göre verildiğini belirtti. Yıldız Sertel konuşmasında Necip Hablemitoğlu’na düzenlenen suikaste de değinerek, bunun “Kubilay’la başlayan irticai cinayetlerin son halkası” olduğunu belirtti.