Sömürgeciliğe karşı ulusal bağımsızlık ve Afrika’nın birliği mücadelesinin simge lideri Lumumba, 14 Ocak 1961’de sömürgeci kuvvetler tarafından katledilmişti. Lumumba, kısa siyasi yaşamında savunduğu doğru fikirler sayesinde ölümünden 41 yıl sonra dahi ezilenlerin elinde bir direniş bayrağı olmayı sürdürüyor.

Kongo, Kongolu’larındır

Lumumba’nın “Kongo Kongolularındır” sözü mücadelesini anlatmaya yetiyor. Afrika’nın tamamiyle bir sömürge kıtası olduğu dönemde, milliyetçi dalga Afrika’da uluslarında da hareketlenme yaratmıştı. Bir çok Afrika ülkesi ulusal kurtuluş savaşlarıyla bağımsızlıklarını kazanmaya başladı.

Belçika sömürgesi olan Kongo’da da milliyetçi söylemler yayılmakta ve bir halk cephesi oluşmaktadır. Patrice Lumumba, bu halk cephesinin sömürgecilik karşısındaki en uzlaşmaz ve tavizsiz lideriydi.

Afrika’daki bağımsızlık mücadelelerinin ve Kongo’daki halk ayaklanmalarının yarattığı ortamda, Belçika hükümeti, kağıt üzerinde bir bağımsızlığı ve sözde seçimlerle kurulacak bir hükümeti Kongo halkına kabul ettirmeye çalışıyordu. Patrice Lumumba, Kongo’da ilk bağımsızlık bildirisini hazırlayan arkadaşlarıyla birlikte 1958 yılında kurduğu Kongo Ulusal Eylem Parti’sinin çevresinde çeşitli milliyetçi kuvvetlerden oluşan bir cephe yarattı. Belçikalıların dayattığı planı kabul etmeyerek, seçimleri boykot etti. Sömürgeciler buna Kongolu Afrikalıların kanını dökerek ve Lumumba’yı tutuklayarak cevap verdiler. Ancak Lumumba’nın önderlik ettiği bu eylem büyük bir halk hareketi getirerek Kongo’nun ve Afrika’nın kağıt üstünde kalmayan gerçek bağımsızlığının habercisi oldu.

Pazarlıksız bağımsızlık savaşçısı

Lumumba’yı bu cephe içinde yer alan tüm diğer liderlerden ayıran özelliği onun uzlaşmaz kararlılığıdır. Kongo 30 Haziran 1960’da Lumumba’nın istediği şekilde birleşik ve merkezi bir devlet ile bağımsızlığını kabul ettirmiştir. Ancak Kongo için mücadele daha yeni başlamaktadır. Lumumba izlenecek yolu şöyle özetler: “Kongo’nun bağımsızlığı bütün Afrika kıtasının kurtuluşunda ileri bir adım olmuştur. Şimdi erkek, kadın, çocuk bütün yurttaşlarımı, ekonomik bağımsızlığımızı sağlayacak bir ulusal ekonominin kurulması için çalışmaya çağırıyorum.” Lumumba tüm gerçek devrimci liderler gibi sorunların kökenine yaklaşmakta ve halkına güvenmektedir. O beyazların siyasi egemenliğini istemediği gibi ekonomik varlıklarını da kabul etmemektedir.

Oysa daha devrimin başından itibaren, özellikle ülkenin zengin bölgesi Katanga’nın siyasetçilerinden Çombe ile bölücü bir akım güçlenmiştir. Çombe “Katanga’nın ‘bağımsızlığı’ ve yabancılar ile ekonomik bütünleşme” yanlısıdır. Çombe yabancıların askeri desteğiyle beraber Katanga’yı Kongo’dan ayırarak Lumumba’ya büyük bir darbe vurur.

İşbirlikçi Çombe’nin yabancılarla bütünleşme korosuna başta Lumumba’yla birlikte hareket eden Kasavubu’da katılır. Lumumba’yı sırtından vurur ve hükümet başkanlığı görevinden uzaklaştırmaya kalkar.

Kongo Halkı! Ayağa Kalk

Yabancıların ekonomik gücü devam ettikçe gerçek bağımsızlığın mümkün olmadığını bilen Lumumba her seferinde tek dayanağı olan halka “ayağa kalk!” çağrısında bulunur. “Kongo halkı ayağa kalk!” diyerek başlayan bildirileri “Kongolular! Ölüme kadar yanınızda olacağım” sözleriyle biter. Çağrıları büyük hareketler yaratır. Ancak sömürgeciliğin Afrika’daki kökleşmiş gücü nice ihanet üreterek en sonunda Lumumba’nın kahpece tutuklanıp öldürülmesine yol açar. Lumumba Belçikalı askerler ve yerli işbirlikçiler tarafından öldürüldü. Cesedi asit havuzunda eritilerek yok edildi.

İşbirlikçi “kahraman” Çombe bir süre sonra Avrupa’ya kaçmak zorunda kalacaktır. Lumumba’nın yakalanmasına yardım eden general Mobutu ise 5 yıl sonra Lumumba’yı “ulusal kahraman” ilan edecektir. Ancak Lumumba’sız Kongo sömürgeciliğin duvarlarını bir türlü aşamaz.

3. Dünya’nın milliyetçi lideri

Lumumba sömürgeciliğe karşı uzlaşmaz tavrıyla kısa zamanda Afrika kıtasındaki milliyetçi akımların sözcüsü durumuna geldi.

Daha 1958’de Afrika Halkları Konferansında, “Biz kendi ülkemizin bütün vatandaşlara ayrım gözetmeksizin, özgürlük, eşitlik, refahı sağlayan demokrat ve modern bir devletin kurulmasını istiyoruz. Kahrolsun sömürgecilik ve emperyalizm. Yaşasın Kongo ulusu ve Afrika.”

Lumumba, belki çok kısa bir siyasi yaşam sürdü ama onun fikirleri Afrika’da ki ulusların kurtuluşunda yol gösterdi. Ölümünden sonrda Kongo’da, Gine’de ve daha bir çok Afrika ülkesinde milliyetçi cepheler kurularak emperyalizme karşı bağımsızlık savaşları verildi. Lumumba’nın fikirleri, daha o zamandan Kongo sınırlarını aştı, tüm dünyada “Bağlantısız” ulusların gerçek bağımsızlık fikirleri haline geldi.

Dünya toprağında ve Kongo’da milliyetçi Lumumba’nın fikirleri kuvvetli kökler salacaktır. Öyleki Kongo’lu devrimciler Lumumba’nın fikirleri etrafında tekrar bir bağımsızlık mücadelesine girişecek, onları başka bir kıtadan, Latin Amerika’dan desteklemeye gelen başka bir devrimci lider bizzat bir “Patrice Lumumba” müfrezesinin örgütleyicisi ve komutanı olarak Afrika’da savaşacaktır: Ernesto Che Guevara!